Foto IMAGO/PressFocus

Ligi w Europie Świat

21.05.2025 15:43

Futbol i psychologia. O motywacji zawodników

W literaturze popularnonaukowej często dokonuje się uproszczonego podziału na motywację wewnętrzną i zewnętrzną. Tego typu klasyfikacja jest jednak myląca.

Motywacja, rozumiana jako dynamiczny proces, jest bowiem wynikiem złożonej interakcji między względnie stałymi cechami jednostki (np. osobowość) a subiektywną percepcją aktualnej sytuacji zadaniowej. Proces ten ulega ciągłym zmianom, w zależności od kontekstu, w którym zawodnik funkcjonuje.

Ilustracją tej tezy może być obserwacja zachowań zawodników, którzy – mimo niezmiennego potencjału fizycznego i technicznego – prezentują znaczące wahania w poziomie zaangażowania w zależności od postrzeganej trudności meczu czy rangi przeciwnika. Przykładem może być niedawny mecz Igi Świątek w ćwierćfinale Miami Open z Aleksandrą Ealą (26.03.25), który Polka przegrała w dwóch setach z zawodniczką spoza pierwszej setki rankingu. Świątek w tym meczu zaskoczyła niską jakością działania taktycznego, a wiadomo, że stres zmienia sprawność myślenia. Być może miała problem również z mobilizacją. Ciekawe, że w następnym meczu z tą zawodniczką (24.05.25) już wygrała w trzech setach. Podobna sytuacja miała miejsce podczas meczu FC Barcelony z Realem Betis (4.05.25), kiedy – mimo ostrzeżeń trenera o konieczności pełnego zaangażowania – drużyna nie wykorzystała szansy zwiększenia przewagi punktowej nad Realem Madryti tylko zremisowała. Brak mobilizacji w takich przypadkach rzadko bywa efektem zaniedbań trenera – częściej wynika z nieadekwatnej percepcji sytuacji zadaniowej przez zawodników.

W innym artykule opisaliśmy dwie cechy osobowości, które mają istotny wpływ na motywację: Intentio (pracowitość) i Consensio (nastawienie na współpracę z otoczeniem). Intentio wpływa podejmowania zadań, a Consensio decyduje o tym, jak to robimy od strony społecznej. Ich wysoki poziom sprzyja stabilnemu zaangażowaniu bez względu na sytuację. W praktyce jednak percepcja sytuacji zadaniowej może mieć silniejszy wpływ na zachowanie niż cechy osobowościowe. Często określenia takie jak „motywacja zewnętrzna” w rzeczywistości odnoszą się do subiektywnego postrzegania sytuacji, a nie jej obiektywnych parametrów. Tutaj z pomocą przychodzi psychologia organizacji. W pewnym uproszczeniu możemy przyjąć, że na proces motywacyjny wpływają cztery rodzaje percepcji sytuacji:

• Warunki pracy: to co zapewnia nam organizacja, w której działamy.
  Na przykład: sprzęt, żywienie, stres, zaufanie do trenera, taktyka dostosowana do możliwości danego zawodnika;
• Treść pracy: motywacja wynikająca z wykonywania swojej pracy jako zawodnika
  Na przykład:jakość podań, wydolność fizyczna, zdobywanie wiedzy taktycznej, współpraca z innymi zawodnikami, jakość działań obronnych, wnoszenie nowych rozwiązań taktycznych;
• Wyniki osobiste: osobiste korzyści z pracy
  Na przykład: wynagrodzenie, pochwały, możliwość rozwoju kariery, prestiż gry w klubie, pozycja kapitana, możliwość gry w pierwszym składzie;
• Wyniki społeczne: korzyści dla innych, grup, społeczeństwa
  Na przykład: zdobyte puchary, wyniki w sezonie, wzmacnianie współpracy, rozwiązywanie konfliktów, realizacja założeń taktycznych.

Każdy z tych rodzajów postrzeganych właściwości sytuacji może mieć charakter fizyczny, psychologiczny, społeczny i organizacyjny. Najpierw omówimy treść pracy, wyniki osobiste oraz wyniki społeczne, a w dalszej kolejności przyjrzymy się warunkom pracy. Spróbujmy zatem naszkicować, jak ten proces przebiega na konkretnych przykładach.

W firmie Instytut Gaussa stosujemy, na przykład test Charakterystyki Pracy Menedżera (Wekselberg, Ambroziak, Rajca), który bada wpływ tych 4 czynników na motywację menedżera.

João Félix. Frustracja treścią pracy

Historia pobytu João Félixa w Barcelonie ujawnia istotne napięcia między indywidualnym stylem gry zawodnika, a kulturą organizacyjną klubu, w którym funkcjonuje. Choć początkowo wykazywał pozytywną reakcję na ofensywną filozofię Barcelony, jego późniejsze decyzje podejmowane w trakcie rywalizacji boiskowej mogą wskazywać na ograniczoną internalizację kluczowych zasad współpracy (wyniki społeczne) – jednego z fundamentów taktyki drużyny.

Analiza ilościowa wskaźników efektywności gry Félixa, zestawiona z danymi dotyczącymi Lamine’an Yamala (o nim napiszemy szerzej w kolejnym artykule), ujawnia nie tylko różnice w statystycznym wkładzie obu zawodników, lecz również potencjalnie odmienne profile motywacyjne. W sezonie 2023/2024 Félix generował mniejszą liczbę sytuacji umożliwiających oddanie strzału lub zdobycie bramki przez innego zawodnika, niż czynił to Yamal (przy porównywalnej liczbie rozegranych minut). Jednocześnie, Félix częściej zdobywał bramki (średnio co 220 minut, w porównaniu do 440 minut w przypadku Yamala), lecz rzadziej notował asysty (średnio co 513 minut, wobec 440 minut w przypadku Yamala). Powyższe dane mogą sugerować, że motywacja Félixa nie jest silnie ukierunkowana na realizację kolektywnych założeń taktycznych, lecz raczej koncentruje się na realizacji indywidualnych celów (wynik osobisty) – w szczególności związanych z finalizacją akcji ofensywnych. Skuteczność jego działań rośnie w sytuacjach, w których system gry wspiera jego predyspozycje – przede wszystkim zdolność do dryblingu i zdobywania bramek – co potwierdził m.in. występ w meczu przeciwko Athleticowi Bilbao (18.03.2024).

Z psychologicznego punktu widzenia, dopasowanie roli boiskowej do preferencji zawodnika stanowi istotny czynnik motywacyjny. W kontekście teorii charakterystyk pracy, dotyczy to w szczególności treści pracy, która obejmuje zarówno aspekty fizyczne, jak i psychologiczne, społeczne oraz organizacyjne. Jeżeli dana aktywność – przykładowo jakość podań (wymiar fizyczny treści pracy) – nie stanowi dla zawodnika istotnego źródła pozytywnego wzmocnienia, prawdopodobieństwo poprawy w tym obszarze znacząco maleje. Można przypuszczać, że taki właśnie mechanizm zadziałał w przypadku Félixa, który nie zdołał zaadaptować się do systemu gry Atlético Madryt opartego na defensywie i ograniczonym udziale w złożonych sekwencjach podaniowych.

Ansu Fati. Frustracja z treści pracy i presji oczekiwań

Przypadek Ansu Fatiego stanowi interesujący przykład dynamicznych zmian w procesie motywacyjnym młodego zawodnika w kontekście profesjonalnego sportu. Zadebiutował on w seniorskiej drużynie FC Barcelony w sezonie 2019/2020, mając zaledwie 16 lat. Już w swoim pierwszym sezonie wystąpił w 11 meczach, łącznie spędzając na boisku 1027 minut, co zaowocowało siedmioma bramkami oraz jedną asystą – wynikiem wysoce imponującym w kontekście wieku i ograniczonego doświadczenia.

W dwóch kolejnych sezonach jego udział w rozgrywkach był znacząco ograniczony – rozegrał mniej niż 450 minut w każdym z nich, zdobywając po cztery bramki. Jedną z głównych przyczyn spadku aktywności była poważna kontuzja odniesiona w listopadzie 2020 roku, która wykluczyła go z gry na okres dziewięciu miesięcy. Dodatkowym czynnikiem demotywującym mogły być organizacyjne warunki pracy, o których powiemy w następnym artykule. W tym właśnie sezonie zdecydowano o przekazaniu Fatiemu koszulki z numerem 10, wcześniej noszonej przez ikonę klubu, Leo Messiego. Z psychologicznego punktu widzenia przyznanie tego symbolicznego numeru mogło stanowić źródło presji przekraczającej możliwości adaptacyjne niespełna 19-letniego zawodnika. Z punktu widzenia motywacji, postawiono mu zbyt wysoko poprzeczkę (wyniki osobiste i społeczne) i oczekiwano poziomu działania, który był dla niego za trudny. Rozbieżności w percepcji są tylko wtedy motywujące, gdy nie są zbyt duże dla zawodnika.

W sezonie 2022/2023, będącym pierwszym pełnym sezonem Xaviego Hernandeza jako trenera Barcelony, Ansu Fati zaczyna otrzymywać więcej szans na grę. Występuje w 36 spotkaniach (łącznie 1393 minuty), zdobywając 7 bramek — dokładnie tyle samo, ile strzelił jako 16-latek w swoim debiutanckim sezonie — oraz notuje 3 asysty. Sezon kończy się zdobyciem mistrzostwa Hiszpanii przez Barcelonę, co można uznać za sukces zarówno zespołu, jak i samego zawodnika, próbującego wrócić do formy po serii kontuzji.

Victor Wekselberg

Ewelina Alwasiak

Pilkanozna.pl publikuje cykl tekstów autorstwa dr. Wekselberga oraz jego współpracowników z Instytutu Gaussa (igauss.pl) dotyczących szeroko rozumianej psychologii w sporcie – zarówno tej indywidualnej, jak i „zbiorowej”. Instytut Gaussa jest firmą doradczą badającą funkcjonowanie firm i pomagającej im w zakresie biznesowych strategii, doboru ludzi etc. Jeden z jego twórców, dr. Victor Wekselberg, na co dzień mieszkający w Katalonii, zajmuje się psychologią organizacji, także sportowych i ma w dorobku wiele prac związanych z tą tematyką.

Label

Imię*

E-mail*

Label

Imię*

E-mail*

0 komentarzy

najstarszy

najnowszy oceniany