Publicystyka

20.04.2026 09:46

Zbigniew Rokita: Forza Arktyka! [FELIETON]

Urugwajski pisarz Eduardo Galeano kiedyś pisał: „Dziennikarz zapytał niemiecką teolożkę Dorothee Solle: – Jak by pani wytłumaczyła dziecku, czym jest szczęście? – Nie tłumaczyłabym – odparła. – Rzuciłabym mu piłkę do zabawy"’. Ładne. Ja zastanowiłem się jednak, jak to odwrócić: jak wyjaśnić komuś, czym jest piłka?

Zbigniew Rokita

W sztuce teatralnej ,Weltmajstry”, w której Ślązacy na mundialu w 2050 roku wystawia­ją własną drużynę i zostają mistrzami świata, napisałem: „Są dwie rzeczy, które najtrudniej wyrazić słowami: tajemnicę fusbalu i tajemnicę cielesności. To drugie udało się opowiedzieć tyl­ko kazachskiemu poecie Erbolowi Żumagulowowi. Żumagulow napisał o swoim bohaterze, że ten wszedł na dyskotekę w tacie, a wyszedł w mamie. Fusbal zaś wciąż czeka na swojego kazachskiego poetę”. I wciąż szukam języka, którym dałoby się opisać piłkę: coś z jednej strony tak bardzo fizycznego i dosłownego, a z drugiej – metafizycznego i nieuchwytnego.

ARTYŚCI

Szukam języka opisującego piłkę, nie po to by przekonywać do niej innych, ale po to by zrozumieć, dlaczego tak ważna jest ona dla mnie. Często kieruję wzrok wówczas ku arty­stom.

Doczekaliśmy się paru udanych o piłce cy­tatów, np. Piera Paolo Pasoliniego („Futbol to ostatni święty rytuał naszych czasów”), Alberta Camusa („Wszystko, co wiem o moralności, nauczyłem się z futbolu”) czy Karola Wojtyły („Ze wszystkich rzeczy nieważnych piłka nożna jest najważniejsza”). Ale to za mało.

Mamy też wielkie kibicowskie wyznania wia­ry – jak performance Massimo Furlana „Boniek!” Blisko 20 lat temu Szwajcar na Stadionie Dziesięciolecia, będąc sam na boisku odtworzył 90-minutową choreografię Zbigniewa Bońka z meczu z Belgią na mundialu w 1982 roku, gdy „Zibi” strzelił hat-tricka. Nauczył się na pamięć każdego ruchu idola. Miałem zresztą dużo sa­tysfakcji, gdy przy okazji wspólnego oglądania meczu z Antonim Piechniczkiem w jego wiślańskim domu, pokazałem trenerowi występ Furlana.

JĘZYK ZE SFERY SACRUM

A może, aby dać piłce słowo należy sięgnąć po bluźnierstwo, może język dają prowokacyj­ne instalacje jak ta Wojciecha Dudy? Między dłońmi ukrzyżowanego Chrystusa rozciągnął on szalik piłkarski z napisem „Zawsze wierni, Biało-czerwoni”? Być może Duda w ten sposób podpowiadał, że to język ze sfery sacrum posłuży do opisania tego, co błędnie uznajemy za meczowe profanum?

Inni zwracali też uwagę na analogie między mszą a kibicowską cere­monią na wszelkich Żyletach, Młynach i Blaszokach: gniazdowy jako kapłan (w obrządku posoborowym, odwrócony przodem do zgro­madzonych), obok „ministranci” i „wierni”, intonowane pieśni, wspólnota, odpowiedni ubiór, wydarzenie dnia odświętnego, po tygodniu pracy. I kibic, który na stadionie się przeistacza.

KONTRJĘZYK

A może futbol potrzebuje czegoś odwrot­nego, kontrjęzyka, który go zdesakralizuje? Próbuje to zrobić artysta Janusz III Waza. Na łódzkich murach wypisuje błyskotliwe senten­cje, np.: „ŁKS trzepie dywan o tapczan”, „RTS pije barszcz Sosnowskiego” czy „ŁKS robi herbatę z wody po pierogach”. Później ten gest przeniósł się do innych miast, np. do Krakowa, gdzie najbardziej znany jest napis „Wisła Kra­ków w sumie lubi Cracovię, ale nie wie jak zagadać”. Nieco wcześniej inną interwencję miejską w Krakowie (a później w Gdańsku czy Szcze­cinie) podjął Robert Rumas. Instalował znaki imitujące prawdziwe znaki drogowe i uliczne, które mówiły o piłce – np. na danych osiedlach ostrzegały przed tym, za jakie barwy można dostać po gębie. Cenię także obrazy Radka Szlagi, np. „NIG vs GER”, gdzie skróty drużyn Nigru i Niemiec układają się w rasistowski na­pis „Czarnuch”.

MARIAŻ SZTUKI Z PIŁKĄ

Nikt z nich nie okazał się jednak kazachskim poetą, który zdołałby przetłumaczyć futbol na język uniwersalności. To, co robią, ma jed­nak sens i to wyjaśnił Jerzy Pilch, kibic Cracovii, który powiedział kiedyś Rafałowi Stecowi: „Nie da się piłki nożnej opisać za pomocą świata albo z pomocą języków wziętych ze świata, bo to rozrzedza temat. Natomiast językiem piłki noż­nej można bardzo wiele powiedzieć o świecie”. I dlatego z ciekawością obserwuję mariaż sztuki z piłką, to jak piłka wyjaśnia świat. Z radością wspominam szczecińską wystawę „Pierwsze miejsce w tabeli?”, chętnie pójdę też niebawem na piłkarską wystawę w katowickim Szałfynsterze, gdzie pokazane będą tak świetne prace jak „Spoceńcy” Marty Kołodziej czy „Rytuał” Ad­riana Zerta.

Nawet po tej wystawie nie będę jednak wie­dział, co odpowiedzieć nie-kibicowi, gdy spyta, czemu jestem kibicem. A może muszę uważniej wsłuchać się w niemiecką teolożkę, która za­miast opowiadać szczęście, pokazała je? Idąc jej śladem może lepiej, aby kiedy raz jeszcze usły­szę takie pytanie, włączył tej osobie dwumecz Bodo/Glimt z Interem Mediolan i krzyknął „Forza Arktyka!”.

A jeśli to go nie przekona, nic tego zrobi.

Zbigniew Rokita

Label

Imię*

E-mail*

Label

Imię*

E-mail*

0 komentarzy

najstarszy

najnowszy oceniany

Wbudowane opinie

Zobacz wszystkie komentarze