Foto IMAGO/PressFocus

Ligi w Europie

07.03.2025 09:38

Psychologia w futbolu. Intentio i Consensio, czyli boiskowi egoiści i altruiści

Piłka nożna jako sport zespołowy, wymaga nie tylko wybitnych umiejętności technicznych i taktycznych, lecz także zdolności do współpracy i podporządkowania się strategii drużyny.

Choć mogłoby się wydawać, że do tej zespołowej gry przyciągani są wyłącznie zawodnicy o określonych cechach osobowościowych, rzeczywistość jest zaskakująco złożona. Aby zrozumieć, jak głęboki wpływ na grę ma osobowość zawodników, warto przyjrzeć się tej tematyce z innej perspektywy. Przykład z innej dyscypliny może rzucić światło na ten problem.

Studium przypadku: osobowość i współpraca w koszykówce

W latach 70. pracowałem jako psycholog z reprezentacją Polski w koszykówce. Pierwszego dnia treningu, na który przyjechał Rollie Massimino, amerykański trener, przyszły mistrz NCAA z Uniwersytetem Villanowa, zauważył brak zaangażowania u najlepszego strzelca. Massimino, korpulentny i niewysokiego wzrostu Amerykanin, niespodziewanie się rozpędził i z wyskoku kopnął silnie z tyłu króla strzelców w Polsce. Ten zwinął pięści i się obrócił, pewnie myślał, że to któryś z kolegów mu to zrobił. I w tym momencie usłyszał po angielsku „ja ciebie obserwuję od rana, nie wykonujesz ćwiczeń”. Na wieczornym spotkaniu trenerów, Rollie zapytał „Jerry (Świątek), dlaczego on gra dla ciebie?” Świątek odparł: „on jest najlepszym strzelcem w Polsce”. A na to Rollie: „on dla mnie by nie grał”. Choć był on najlepszym strzelcem w Polsce, okazało się, że jego osobowość – zbyt indywidualistyczna – nie sprzyjała współpracy w zespole. Niestety, Rollie rozumiał problem we współpracy tego gracza, a mogę tak stwierdzić ponieważ zbadałem go wcześniej testami psychologicznymi i obserwowałem grę tego koszykarza na meczach oraz treningach. Po prostu osobowość tego zawodnika nie pasowała do gier zespołowych. Mógłby zrobić wspaniałą karierę np. w lekkoatletyce i zostać np. mistrzem skoku w dal.

Osobowość a efektywność w drużynie

Wspólnie z Darkiem Ambroziakiem w naszej książce popularnonaukowej Pięć wymiarów człowieka staraliśmy się wnikliwie przybliżyć istotę osobowości oraz ukazać, jak głęboko wpływa ona na zachowanie jednostki. Osobowość, jak się okazuje, jest niezwykle złożoną strukturą poznawczą, której fundamenty zaczynają się kształtować już od 4-5 roku życia. To, kim jesteśmy, w dużej mierze zależy od złożonego procesu rozwoju. Z perspektywy motywacji do pracy, badania wskazują na dwie cechy osobowości, które pełnią najważniejszą rolę w kształtowaniu naszego podejścia do działań zawodowych. Pierwsza z nich, w potocznym rozumieniu, jest określana mianem pracowitości. W języku naukowym przyjęła nazwę Intentio. To cecha, która rozciąga się na szerokim spektrum – od skrajnego lenistwa, aż po nieustanną gotowość do pracy, która może przekształcić się w pasję i pełne oddanie dążeniom zawodowym. Druga cecha, choć trudna do uchwycenia w języku polskim, ma nie mniejsze znaczenie. Chodzi tu o społeczny aspekt pracy, w szczególności o dążenie do celów społecznych oraz umiejętność pracy w grupie. Ta cecha, choć nie ma jednoznacznego odpowiednika w wielu językach, jest kluczowa w kontekście współpracy. W terminologii naukowej określamy ją mianem Consensio. Na jednym końcu tego wymiaru znajduje się koncentracja na realizacji wyłącznie własnych celów, skłonność do pracy indywidualnej, natomiast na przeciwnym biegunie mamy ukierunkowanie na osiąganie celów społecznych i predyspozycje do pracy zespołowej. To w tej przestrzeni rodzi się umiejętność współdziałania, zrozumienia i dążenia do wspólnego dobra.

„Intentio” – wysiłek na boisku

„Intentio” jest cechą, która decyduje o zaangażowaniu w treningi i mecze. Zawodnicy z wysokim poziomem tej cechy są pracowici, sumienni i gotowi do poświęceń. W piłce nożnej, w której liczy się zarówno technika, taktyka, jak i współpraca, zawodnicy leniwi lub preferujący indywidualną grę mają trudności z dostosowaniem się do drużyny. Mimo że techniczne umiejętności są kluczowe, to tylko ci, którzy potrafią angażować się na każdym etapie gry, potrafią osiągnąć sukcesy.

„Consensio” – harmonia w zespole

„Consensio”, czyli zdolność do współpracy, to cecha nieco trudniejsza do zdiagnozowania bez odpowiednich narzędzi. Zawodnicy, którzy w pełni potrafią wtopić się w zespół, w którym harmonia i współdziałanie są kluczowe, mają ogromne szanse na osiągnięcie sukcesów. Piłka nożna to gra zespołowa, w której egoizm ma ograniczone miejsce. Zawodnicy, którzy potrafią się podporządkować opracowanej strategii zespołu, przekładają się na większą efektywność drużyny. Cechy te rozwijają się zależnie od środowiska, w jakim kształtowany jest zawodnik. Można też budować zespół nawet z indywidualistów i osiągać jakieś sukcesy, jednak jest to zupełny inny styl działania.

Jak to bywa we wszelkich aspektach osobowości, również w przypadku cech, o których mówimy, obserwujemy rozkład normalny, w którym najwięcej osób znajduje się w centrum tej skali. Zwykle przyjmuje się, że wyniki przeciętne obejmują około 68% populacji, podczas gdy wyniki skrajne – zarówno niskie, jak i wysokie – przypadają na zaledwie 16% ludzi po obu stronach tego rozkładu. Ta prawidłowość odnosi się do niemal każdej cechy osobowości, której rozkład przyjmuje charakterystyczny, dzwonowaty kształt. Jednakże, skoro w populacji tylko 16% ludzi wykazuje wyniki skrajnie wysokie w obu tych cechach, a te dwie cechy mają współczynnik korelacji wynoszący 0,45, matematyczne wyliczenia wskazują, że jedynie około 16% populacji posiada idealny profil osobowości, który predysponuje do sukcesu w grze drużynowej.

Oznacza to, że nie istnieje zbyt duża szansa, by wielu zawodników posiadało tak optymalny profil osobowości, jaki jest wymagany do osiągnięcia maksymalnej efektywności w systemie opartym na współpracy. W praktyce oznacza to, że w drużynach piłkarskich tylko niewielka część zawodników będzie w pełni odpowiadała wymogom tego typu współdziałania, co wpływa na dynamikę drużyny i jej zdolność do osiągania celów zespołu.

Przykład Barcelony – sztuka współpracy

Doskonale widać, jak „Intentio” i „Consensio” wpływają na sukces drużyny, obserwując historię FC Barcelony. Klub ten opiera swoją filozofię na intensywnej współpracy. Trenerzy Barçy poszukują zawodników, którzy wykazują się nie tylko talentem, ale także zdolnością do pracy w zespole. Wychowanek Lamine Yamal może stać się symbolem tej filozofii. Choć jest młody, wykazuje się niesamowitym zaangażowaniem zarówno w ofensywie, jak i defensywie, co świadczy o jego wysokim poziomie obu cech. W drużynie nastawionej na współpracę diagnostyczna jest sytuacja, pod bramką, gdy widzimy czy dany zawodnik zawsze podaje do lepiej ustawionego kolegi. Wystarczy przyjrzeć się grze Yamala, który ma to w nawyku. W odwrotnej sytuacji, zawodnik nie oddaje strzału mimo że znajduje się pod bramką w bardzo korzystnej sytuacji. Gdy tak się dzieje polscy komentatorzy sportowi w mówią, że nie zachował się egoistycznie, a przecież nie o to tu chodzi. Zachowanie prospołeczne, czyli dążenie do celów zespołu wymaga aby jednak oddał strzał, zakładając, że ma odpowiednie do tego umiejętności. A jeśli nie strzela, to może unika odpowiedzialności, co jest działaniem bardziej egoistycznym niż strzał w tej sytuacji.

Wyzwania indywidualistów – przykład Ibrahimovicia

W przypadku zawodników, którzy prezentują wysokie umiejętności techniczne, ale nie potrafią się odnaleźć w systemie drużynowym, jak to miało miejsce w przypadku Zlatana Ibrahimovicia, widzimy, jak osobowość może wpływać na współpracę w drużynie. Ibrahimović, mimo że był jednym z najlepszych piłkarzy swojego pokolenia, nie potrafił dostosować się do filozofii Barcelony, której fundamentem była współpraca. Jego indywidualizm, brak skromności i egoistyczna postawa w zespole sprawiły, że jego kariera w Barcelonie trwała tylko rok, mimo olbrzymich umiejętności i zdobytych bramek. Ibrahimović, który w każdej drużynie zdobywał bramki, trafił do Barcelony w 2009 roku, w szczytowym okresie sukcesów drużyny Guardioli. W swojej karierze, grając w siedmiu klubach, strzelił 392 gole i zaliczył 136 asyst. W pierwszym sezonie w Barcelonie zdobył 16 bramek i 6 asyst, co stanowiło proporcję 0,37 asyst do bramek, podobną do tej w jego dotychczasowej karierze. W tym sezonie, dla porównania, Messi zdobył 36 bramek i 30 asyst, uzyskując proporcję 0,83. Pomimo tego, klub postanowił sprzedać Ibrahimovicia do AC Milan. Prezydent Sandro Rosell, w 2010 roku, stwierdził: „Największym sukcesem roku? Pozbywamy się Zlatana!” Decyzja ta wiązała się z utratą 20 milionów euro, ale z perspektywy sportowej okazała się trafna. Ibrahimović w swojej autobiografii wspominał o chłodnej relacji z Guardiolą, nawet zdając sobie sprawę, że różnili się oni osobowościowo. Jego luksusowy styl życia, w tym zamiłowanie do drogich samochodów, nie pasował do skromności gwiazd Barçy jak Messi czy Iniesta. Decyzja o jego sprzedaży okazała się słuszna, bo w kolejnym sezonie Barcelona, już bez Ibrahimovicia, zdobyła Ligę Mistrzów po raz drugi.

Dopasowanie osobowościowe kluczem do sukcesu

Sukcesy Barcelony, zarówno pod wodzą Pepa Guardioli, jak i po jego odejściu, potwierdzają, że dopasowanie osobowościowe zawodników do filozofii klubu jest kluczowe. Gdy drużyna działa niczym perfekcyjnie naoliwiona maszyna, w której każdy element współdziała z resztą, osiąga się wielkie sukcesy. W tym przypadku to nie tylko kwestia technicznych umiejętności, ale przede wszystkim umiejętności wspólnego działania, które decydują o ostatecznym sukcesie. Zawodnicy z wysokim poziomem „Intentio” i „Consensio” mają większe szanse na osiągnięcie sukcesów w drużynach nastawionych na współpracę. Trenerzy, którzy potrafią dostrzec subtelne różnice między zawodnikami i skutecznie dobierać ich do filozofii drużyny, mogą liczyć na długotrwałe osiągnięcia. Z pewnością Ibrahimović, z całą swoją charyzmą i indywidualizmem, lepiej odnalazł się w takich drużynach jak Milan czy PSG, gdzie spędził łącznie dziesięć lat, niż w Barcelonie, której duch współpracy i skromności stawiał mu zbyt trudne wyzwania.

Victor Wekselberg, Ewelina Alwasiak

***

Pilkanozna.pl nawiązała współpracę z Instytutem Gaussa (igauss.pl) – firmą doradczą badającą funkcjonowanie firm i pomagającej im w zakresie biznesowych strategii, doboru ludzi etc.. Jeden z jego twórców, dr. Victor Wekselberg, na co dzień mieszkający w Katalonii, zajmuje się psychologią organizacji, także sportowych i ma w dorobku wiele prac związanych z tą tematyką. Publikujemy cykl tekstów autorstwa dr. Wekselberga oraz jego współpracowników z Instytutu Gaussa dotyczących szeroko rozumianej psychologii w sporcie – zarówno tej indywidualnej, jak i „zbiorowej”, wpływającej na funkcjonowanie klubów oraz drużyn. 

Label

Imię*

E-mail*

Label

Imię*

E-mail*

0 komentarzy

najstarszy

najnowszy oceniany