30.04.2020 17:00

Ciekawość przed pożądaniem

W 2020 roku sprawa jest oczywista, Brazylijczycy są zwykle drugą lub trzecią co do liczebności nacją grającą w Lidze Mistrzów. Trudno pewnie uwierzyć, że były czasy kiedy wszyscy chcieli ich mieć u siebie, ale niewielu mogło sobie na to pozwolić.

Kumple z Newcastle. Paul Gascoigne czasami prezentował iście brazylijski futbol, ale to Mirandinha (z lewej) był pierwszym w historii Brazylijczykiem, który trafił do ligi angielskiej (foto: Reuters/Forum)

BARTŁOMIEJ RABIJ

Swego czasu pisaliśmy Brasilazio – o ekipie z lat 30. XX wieku, która oparta była na brazylijskiej rodzinie Fantonich i graczach z klubów z Sao Paulo. W krótkim czasie przewinęło się ich 13. Mijały lata, Brazylijczycy stawali się coraz bardziej popularni. Mistrzostwo świata z 1958 roku podbiło bębenek. Europa oszalała na ich punkcie. Oczywiście, pisząc Europa trzeba mieć na myśli kilka krajów z zachodu kontynentu, bo tylko te miały do dyspozycji twardą walutę. Problem w tym, że było to w czasach radykalnych ograniczeń dotyczących wystawiania zagranicznych piłkarzy w składzie. Po wtóre, były to czasy kiedy tylko w kilku ligach wyobrażali sobie możliwość zatrudnienia mistrza świata. Bo liczący się Brazylijczyk przyjeżdżał tylko na krótki kontrakt – musiał wrócić do kraju nim rozpoczęły się przygotowania do mundialu. Kto chciał zostać dłużej, ten nie był uwzględniany w powołaniach. I tak słynny skrzydłowy Julinho Botelho chcąc kontynuować karierę we Florencji sam poinformował o rezygnacji z przygotowań do mundialu 1958. To wtedy Garrincha wskoczył do składu, a Brazylia wygrała swoje pierwsze mistrzostwa świata w Szwecji. Julinho być może zrekompensował sobie absencję w drużynie narodowej zostając największą gwiazdą klubu aż do czasów Gabriela Batistuty.

Dwóch nie na sprzedaż

Ci, którzy na mundial pojechali – nie żałowali. Fantastyczny pomocnik Didi poszedł do Realu Madryt, bombardier Vava do rywala zza miedzy, czyli Atletico, 18-letni napastnik Mazzola do AC Milan. Tylko Garrinchy Botafogo sprzedać nie chciało, podobnie jak Santos Pelego.

Różnie brazylijskim gwiazdom w Europie się wiodło. Vava w Atletico Madryt pograł trzy sezony. Dobrze zarobił i rok przed następnym mundialem wrócił do kraju. Fatalnie poszło Didiemu. Jedyny sezon w Realu Madryt okazał się klapą. Ale nie dlatego, że Brazylijczyk nie potrafił dobrze grać, tylko ze względu na aklimatyzację. Po prostu. Didi trafił do Hiszpanii w wieku 30 lat, jako gwiazda brazylijskiego futbolu, lecz w Realu nie potrafił się odnaleźć. W klubowej kadrze miejsca były dwa, obcokrajowców trzech. Didi rywalizację przegrywał, a siedzenie na ławie go dobijało. Mazzoli, który we Włoszech stał się Altafinim, w Milanie spodobało się tak bardzo, że do Brazylii w 1961 nie wrócił. Podobnie rok później. W ogóle nie wrócił. Przyjął włoskie obywatelstwo i zaczął grać dla Italii! – Nie ja zostawiłem Brazylię, to ona mnie porzuciła – miał powiedzieć po latach…

Wygrana na mistrzostwach świata w roku 1962 nakręciła spiralę pożądania do granic możliwości. Włosi, Hiszpanie i Francuzi płacili za Brazylijczyków szokujące w owych czasach pieniądze. Aczkolwiek nie tak duże, by kiedykolwiek skłonić – powtórzmy – Botafogo do sprzedaży Garrinchy, a Santos do pozbycia się Pelego.

Ten pierwszy po mundialu 1962 przepadł oddając się urokom życia i pijąc jak smok. Drugi zielone światło do wyjazdu dostał dopiero w 1974 roku, kiedy miał już 34 lata, wygrał wszystko co było do wygrania, wyśrubował dziesiątki kosmicznych rekordów, toteż tylko… Cosmos z Nowego Jorku mógł być mu pisany.

Co ciekawe, w owych czasach największą karierę robił piłkarz, którego w mundialowych annałach próżno szukać. Evaristo de Macedo miał 24 lata, na koncie 14 meczów w reprezentacji, był jednym z asów Flamengo. Brazylia dopiero szykowała się do zdobycia pierwszego mistrzostwa świata, kiedy młodego napastnika wyłowiła Barcelona. Kontrakt podpisany w 1957 roku pozbawił go szansy na udział w mistrzostwach świata w Szwecji, podobnie zresztą jak przejście do Realu Madryt pięć lat później skasowało jego szanse na grę w mistrzostwach świata w Chile. Machado grał w Hiszpanii przez 8 lat, ale nigdy nie zagrał w poważnej imprezie z reprezentacją Brazylii, bo kiedy w końcu wrócił do kraju, ten był już największą potęgą piłkarską na świecie i żadne sukcesy w Europie nie były w stanie równać się osiągnięciom zawodników mających na koncie po dwa tytuły mistrza świata.

Kup pan Brazylijczyka

Po zdobyciu drugiego mistrzostwa świata na Brazylijczyków zapanowała moda. Pierwsi zaczęli pojawiać się w Belgii czy Holandii, wzmógł się import do Portugalii. Oczywiście dzisiaj słowo moda brzmi groteskowo, bo chodziło o pojedyncze przypadki. Ale pamiętajmy o limitach: tylko dwóch obcokrajowców w wyjściowym składzie. Oznaczało to, iż trzech na kadrę było praktycznie nieprzekraczalną normą. Średnio jeden Latynos na klub to w Hiszpanii, Włoszech czy Portugalii.

Stąd wielu dobrym zawodnikom szybko oferowano zmianę obywatelstwa. Wspomniany Mazzola został Włochem, tak jak i słynny Argentyńczyk Sivori, a z kolei Hiszpanem został Di Stefano… Generalnie jednak wielu ambitnym zawodnikom nie uśmiechało się takie rozwiązanie. A po drugie, przyjazdy do Europy na dwa, góra trzy sezony trochę męczyły szefów najbogatszych klubów Europy. Doskonale zdawali sobie sprawę, że biorą Brazylijczyków na saksy, szybkie dorobienie się i powrót do kraju koniecznie minimum rok przed mundialem.

Według wspomnień nestorów brazylijskiego dziennikarstwa, mistrzostwa roku 1966 miały być wielkim targowiskiem brazylijskich piłkarzy. Anglicy mieli mnóstwo pieniędzy, pełne stadiony i byli bardzo hermetyczni w kwestii doboru piłkarzy. Do dziś trudno orzec ile w tym prawdy, ale kilku brazylijskich zawodników z tamtej kadry wspomina, że mundial miał pomóc w wyjeździe do angielskich klubów. Nie pomógł, okazał się totalną klapą. Najlepszym dowodem niech będzie fakt, że pierwszym brazylijskim piłkarzem w lidze angielskiej był Mirandinha, który trafił do Newcastle United dopiero w 1987 roku! Niewielu go pamięta. W każdym razie po świetnym pierwszym sezonie i niezłym drugim, na rok przed mundialem, wrócił oczywiście do Brazylii.

Prawdziwa moda w Anglii na Brazylijczyków zaczęła się dopiero w XXI wieku, raptem 20 lat temu, kiedy kanarki miały na koncie pięć tytułów mistrza świata.

Sceptyczna Bundesliga

W Niemczech zaczęli znacznie wcześniej – kiedy Brazylia był najlepsza. 1. FC Koeln w 1964 roku kupił niejakiego Zeze. Dobrego, ale nie wybitnego ligowca. Razem z nim do Bundesligi trafił Raul Tagliari, reprezentujący barwy klubu Meidericher SV (dzisiejszy MSV Duisburg) i to on dzierży tytuł strzelca pierwszego brazylijskiego gola w Niemczech. Jednak na wielkie kariery w Niemczech trzeba było długo czekać, bo praktycznie do lat 90.

Jorginho w Leverkusen i Bayernie, potem Paulo Sergio też w Leverkusen, a potem również w Bayernie, następnie superstrzelec Giovane Elber w VfB Stuttgart i Bayernie. W złotej erze Borussii Dortmund pod Ottmarem Hitzfeldem filarem obrony był Julio Cesar, którego świetna gra zaowocowała ściągnięciem legionów Brazylijczyków z Dede na czele. Generalnie jednak, Niemcy bardzo sceptycznie podchodzili do zatrudniania Brazylijczyków, mimo ich kolejnych tytułów mistrzów świata.

Brazylijczyk grał we Włoszech i Hiszpanii. Mniej znany, za mniejsze stawki w Portugalii i Francji, chociaż nad Loarą trafiały się wielkie gwiazdy. Francuzów jednak na dobre przekonał pierwszy mundial meksykański, bo po nim ruszyła fala na czele z Caju i Jairzinho, który dla Olympique Marsylia zagrał – a jakże – tylko jeden sezon!

– Przed wojną było inaczej, rodzice wielu piłkarzy pochodzili z Europy, stąd łatwiej było wyjechać. Z tym, że najczęściej były to rodziny włoskie, dlatego tylu brazylijskich piłkarzy grało w Italii. Taka była tradycja, jeśli Brazylijczyk gdzieś grał to głównie tam – wspominał w jednej z wielu audycji poświęconych historii brazylijskiego futbolu, nestor tamtejszego dziennikarstwa sportowego, Milton Neves.

Z kolei Ademir da Guia, legenda Palmeiras, syn innej legendy, Domingosa da Gui, opowiadał mi kiedyś, że po mundialu 1970 wokół brazylijskich asów kręciło się sporo ludzi chcących ich zabrać do Europy. – Myśmy niewiele o tamtejszych rozgrywkach wiedzieli. Nie było transmisji telewizyjnych z Europy. Nie było sieci skautów jak teraz. Jeśli miałeś w Europie rodzinę, to coś wiedziałeś. A poza tym, Brazylijczyk nie chciał grać w jakichś nieznanych ligach. Dla nas liczyły się tylko te gdzie były duże pieniądze, tradycja piłkarska i trofea do wygrania.

Czytając książki poświęcone historii brazylijskiej piłki nożnej jasno widać, że czołowi gracze z ważnych klubów mieli status gwiazd popkultury. Tylko naprawdę duże pieniądze mogły skusić ich do opuszczenia kraju, co w czasach dyktatury wojskowej też nie było wcale łatwe. Wielu bowiem szefów klubów było związanych z militarystami, a piłkarzy traktowali jak dobro narodowe. Futbol budował tożsamość narodową. Bo właśnie w tej jednej dyscyplinie sportu, w tej jednej gałęzi show-biznesu byli najlepsi na świecie, a władza na tym źródle splendoru i dewiz chciała trzymać łapę. To dlatego dopiero w 1982, podczas mundialu w Hiszpanii Tele Santana zabrał na mundial asów grających w Europie. Falcao był gwiazdą Romy, Dirceu grał w Atletico Madryt.

Oddać Zico jak najpóźniej

Oczywiście pamiętać musimy o jednym: to, że zawodnik pokazał się podczas mundialu nie oznaczało (jak dzisiaj), że miesiąc później trenował już w Barcelonie czy Rzymie. Nic z tych rzeczy! Od roku do dwóch trwała operacja ściągnięcia go do Europy. Oczywiście mogła jeszcze przypałętać się kontuzja, rozwód, albo zgoła inne problemy przesuwające w czasie transakcję. Tak chociażby było z Jairzinho. Tak było z Zico, którego Udinese Calcio pozyskało w 1983 roku, gdy Galo miał już 30 lat. Po prostu Flamengo przeciągało moment odesłania do Europy największej gwiazdy w historii klubu. Trafił do Włoch późno, ale do dzisiaj jest największym graczem jaki przewinął się przez ten klub. Toninho Cerezo, Socrates, Edinho też trafili do Serie A. W latach 80. liga włoska była najlepszą na świecie, a najwięcej Brazylijczyków grało właśnie w niej.

Co ciekawe, z tymi karierami we Włoszech różnie bywało. Taki Socrates dla Fiorentiny grał rok, dostawał najwyższą gażę w historii klubu, ale publicznie krytykował właściciela Violi, był w konflikcie z kapitanem, Argentyńczykiem Danielem Passarellą i już po trzech miesiącach wiadomo było, że wróci do Brazylii. Renato Gaucho, rocznik 1962, tak wspominał swój epizod w Italii: – Interesował mnie tylko kontrakt we Włoszech, moja rodzina miała włoskie korzenia, koledzy w klubie mieli doświadczenia z ligą włoską. Roma zapłaciła mi duże pieniądze, ale nie podobało mi się w tym klubie i jak tylko dowiedziałem się, że jest opcja powrotu do Brazylii, szybko wróciłem.

Jeden sezon. Jedyny, i to faceta, który w meczu o Puchar Interkontynentalny załatwił HSV. Miał być „dzikiem” Tele Santany na mundial w Meksyku w 1986 roku, lecz wolał być królem własnego podwórka…

ARTYKUŁ UKAZAŁ SIĘ W TYGODNIKU „PIŁKA NOŻNA” (NR 15/2020)

Możliwość komentowania została wyłączona.

Najnowsze wydanie tygodnika PN

Nr 11/2026

Zobacz numer

Ligi w Europie Świat

18.03.2026 16:34

Stanowcza reakcja Senegalu na skandaliczną decyzję CAF. Oto, co postawili Senegalczycy

Wczoraj Afrykański Federacja Piłkarska (CAF) wydała skandaliczny komunikat o walkowerze dla Senegali i odebraniu mu tytułu zdobywcy Pucharu Narodów Afryki. Wiadomo już, jaką decyzję Senegalczycy podjęli w tej sprawie.

January 18 2026: El Hadji Malick Diouf of Senegal and Brahim Abdelkader Diaz of Morocco battle for the ball during a 2025 AFCON Africa Cup of Nations Final game, Morocco vs Senegal, at Prince Moulay Abdellah Stadium,, Rabat, Marocco. Ulrik Pedersen/CSM/Sipa USA (Credit Image: © Ulrik Pedersen/Cal Sport Media/Sipa USA)
2026.01.18 Rabat
pilka nozna Puchar Narodow Afryki
Senegal - Maroko
Foto Cal Sport Media/SIPA USA/PressFocus

!!! POLAND ONLY !!!

Czytaj więcej

Ligi w Europie Świat

17.03.2026 23:04

Potężny szok! Finał Pucharu Narodów Afryki unieważniony i odebrano Senegalowi trofeum!

Takiej sytuacji jeszcze nie było. Na początku roku w niesamowitych i kontrowersyjnych okolicznościach Senegal wygrał w finale Pucharu Narodów Afryki z Maroko. Teraz wynik finału został anulowany!

RABAT, MOROCCO - JANUARY 18: Sadio Mane, Senegal during the Africa Cup of Nations AFCON Final match between Senegal and Morocco at Complexe Sportif Moulay Abdellah Stadium on January 18th in Rabat, Morocco. Photo by Segun Ogunfeyitimi Copyright: xVincentxKAMTOx237699961247x
2026.01.18 Rabat
pilka nozna , Puchar Narodow Afryki
Senegal - Maroko
Foto IMAGO/PressFocus

!!! POLAND ONLY !!!

Czytaj więcej

Ligi w Europie Świat

17.03.2026 18:38

Mecze Iranu na mundialu przeniesione? Jest decyzja FIFA!

Iran kilka dni temu wnioskował możliwość przełożenia swoich meczów ze Stanów Zjednoczonych do Meksyku. FIFA jednak odrzuciła tę możliwość.

New Jersey, USA, 13th July 2025. Todd Boehly Co-Owner of Chelsea FC, Donald Trump President of the United States of America, Gianni Infantino President of FIFA and Mark Walter Chelsea FC Co-Owner and CEO of Guggenheim Partners make their way to the stage following the Chelsea vs Paris Saint Germain FIFA Club World Cup match at Metlife Stadium, New Jersey. Picture credit should read: Jonathan Moscrop / Sportimage EDITORIAL USE ONLY. No use with unauthorised audio, video, data, fixture lists, club/league logos or live services. Online in-match use limited to 120 images, no video emulation. No use in betting, games or single club/league/player publications. SPI_150_JM_CHELSEA_PSG_ SPI-4016-0150
2025.07.13 East Rutherford
pilka nozna , Klubowe Mistrzostwa Swiata 2025
Chelsea Londyn - Paris Saint-Germain
Foto IMAGO/PressFocus

!!! POLAND ONLY !!!

Czytaj więcej

Ligi w Europie Świat

15.03.2026 20:39

Skład Porto na mecz przeciwko Moreirense. Polskie trio w komplecie!

Na zakończenie piłkarskiej niedzieli FC Porto gra ligowe starcie z Moreirense. Trener Francesco Farioli w pełni ufa polskim zawodnikom i całą trójke wystawia od pierwszej minuty.

Oskar Pietuszewski seen during Liga Portugal game between Casa Pia AC and FC Porto Maciej Rogowski/ Ball Raw Images Rio Maior Estadio Municipal Rio Maior Portugal Copyright: xMaciejxRogowskix maciejrogowski_casapia_fcporto_2526-1017
2026.02.02 Rio Maior
pilka nozna , liga portugalska
Casa Pia AC - FC Porto
Foto IMAGO/PressFocus

!!! POLAND ONLY !!!

Czytaj więcej

Ligi w Europie Świat

15.03.2026 10:00

Kosmiczny gol w Ligue 1! Strzały z ponad 40 metrów od bramki [WIDEO]

Nice pokonało Angers 2:0. W ostatnich minutach drugiej połowy cudowym trafieniem popisał się Sepe Elye Wahi.

Czytaj więcej

Najnowsze

Champions League ball seen during Champions League play off game between SL Benfica and Real Madrid CF Maciej Rogowski/Ball Raw Images Lisbon Estadio da Luz Portugal Copyright: xMaciejxRogowskix ROG_BENvsRMA-50
2026.02.17 Lizbona
pilka nozna liga mistrzow
SL Benfica - Real Madryt
Foto IMAGO/PressFocus

!!! POLAND ONLY !!!

Oto pary ćwierćfinałowe Ligi Mistrzów! Czekają nas wielkie hity!

Faza 1/8 finału Ligi Mistrzów dobiegła końca – wszystkie mecze zakończyły się bez dogrywek. Tak prezentuje się zestawienie meczów ćwierćfinałowych Ligi Mistrzów!

Liga Mistrzów

Liverpool, England, 18th March 2026. Dominik Szoboszlai R of Liverpool celebrates after scoring to make it 1-0 during the Liverpool vs Galatasaray UEFA Champions League round of 16 match at Anfield, Liverpool. Picture credit should read: Cody Froggatt / Sportimage EDITORIAL USE ONLY. No use with unauthorised audio, video, data, fixture lists, club/league logos or live services. Online in-match use limited to 120 images, no video emulation. No use in betting, games or single club/league/player publications. SPI_039_CF_Liverpool_Galatasaray SPI-4618-0039
2026.03.18 Liverpool
pilka nozna liga mistrzow
Liverpool FC - Galatasaray Stambul

Foto IMAGO/PressFocus

!!! POLAND ONLY !!!

Wielki wieczór na Anfield. Rywale Liverpoolu byli bezradni

Liga Mistrzów

2026.02.12 Madryt
Pilka nozna, Hiszpania, Puchar Krola, sezon 2025/2026
Atletico Madryt - FC Barcelona
N/z Alvarez gol radosc bramka goal
Foto Mateusz Porzucek PressFocus

2026.02.12 Madryt
Madrid, Football, Spain, Espana, Copa Del Rey Semi-finals, 2025/2026 season, Atletico Madrid - FC Barcelona
Atletico Madryt - FC Barcelona
Alvarez gol radosc bramka goal
Credit: Mateusz Porzucek PressFocus

Atletico z awansem do ćwierćfinału. W rewanżu już tak prosto nie było

Liga Mistrzów

Robert LEWANDOWSKI of Barcelona and Malick THIAW of Newcastle during the UEFA Champions League, Round of 16, 2nd leg football match between FC Barcelona and Newcastle United FC on 18 March 2026 at Camp Nou stadium in Barcelona, Spain (Photo by /Sipa USA)
2026.03.18 Barcelona
pilka nozna liga mistrzow
FC Barcelona - Newcastle United

Foto IPA/SIPA USA/PressFocus

!!! POLAND ONLY !!!

Hansi Flick o Lewandowskim „Miał jeszcze siłę, by grać dalej”

Liga Mistrzów

FC Barcelona, Barca v Newcastle United, UEFA Champions League, Football, Camp Nou, Barcelona, SP - 18 Mar 2026 Raphinha of Barcelona celebrates scoring his teams first goal making the score 1-0. Barcelona Camp Nou Barcelona SP, UK NEWSPAPERS OUT Copyright: xMarkxEnfieldx
2026.03.18 Barcelona
pilka nozna liga mistrzow
FC Barcelona - Newcastle United
Foto IMAGO/PressFocus

!!! POLAND ONLY !!!

Jak zagrali piłkarze Barcy? Lewandowski i Szczęsny docenieni w hiszpańskich mediach

Liga Mistrzów

Piłka nożna

Robert Lewandowski seen celebrating with a trophy during Spanish Supercup Final game between teams of FC Barcelona, Barca and Real Madrid Maciej Rogowski/Ball Raw Images Jeddah King Abdullah Sports City Saudi Arabia Copyright: xMaciejxRogowskix maciejrogowski_barcelona_realmadrid_2526-538
2026.01.12 Dzedda
pilka nozna Superpuchar Hiszpanii
FC Barcelona - Real Madryt
Foto IMAGO/PressFocus

!!! POLAND ONLY !!!

Robert Lewandowski: Nie jestem zakładnikiem wieku [WYWIAD]

Chyba już nikt nigdy nie przebije najlepszego obecnie futbolisty Polski w liczbie tytułów Piłkarza Roku. Od 2011 roku, gdy Robert Lewandowski, po raz pierwszy wygrał plebiscyt „PN” właśnie w tej kategorii, tylko dwukrotnie ustąpił miejsca komuś innemu.

La Liga Reprezentacja Polski